محمد تقي جعفري
245
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
امروزى ما است بوجود مىآيد ، شرق و غرب را در مسير رشد علمى و جهان بينى به تكاپو در مىآورد . اين تمدن با رسالت پيامبر اسلام بنا نهاده مىشود و عرب بوسيلهء همين تمدن به اوج افتخار مىرسد . اين نژاد تدريجا عامل پيشرفت تمدنى خود را كه اسلام بود فراموش مىكند ، و گمان مىكند كه تمدن و پيشرفت عظيمى كه نصيبش گشته بود ، مربوط به عظمت مخصوص نژاد او بوده است ، آن قدر تكيه به عرب بودن نموده ، عرب و عروبه مىگويد و منابع قدرت اصلى خود را فراموش مىكند كه زير پاى نژاد پرستان ديگرى كه مغول مغول يا ترك ترك يا فرنگ فرنگ مىگفتند ، چنان موجوديت خود را از دست مىدهند كه : كأن لم يكن بين الحجون الى الصفا انيس و لم يسمر بمكَّة سامر ( گوئى اصلا در ميان حجون تا صفا آدم مأنوسى وجود نداشته و هيچ داستان گوئى در مكه داستانى نگفته است ) ارتباط تمدنها و تاثير و تأثر آنها از يكديگر معمولا نوعى اشتياق در مغز بررسى كنندگان در تمدنها براى كشف ارتباطات آنها با يكديگر وجود دارد . البته در طول تاريخ ميان بعضى از تمدنها روابطى وجود داشته است ، مانند يونان و رم . سه نظريهء مهم را در مسئلهء ارتباط تمدنها با يكديگر مىتوان تصور نمود : نظريه يكم - اين كه همهء تمدنها از يكديگر متأثر گشته و ارتباط ريشه اى با يكديگر داشتهاند . نظريه دوم - در مقابل نظريهء يكم است كه مىگويد : هيچ يك از تمدنها تحت تأثير ديگرى قرار نگرفته ، و در جوامع مختلف و در دورانهايى كه با يكديگر فاصله داشتهاند ، به وجود آمدهاند ، مخصوصا با نظر به نبودن